Методические разработки
Категория: Методические разработки
.
Ата-аналармен қарым-қатынас «Тұмаусыз күз» ата-аналарға арналған кеңес«Көшеде жалаңаш бас жүгіріп ойнаған еді, содан осы ауруға шалдықты...» – күн сайын педиатр дәрігер дерт туындаған жағдайда сәбидің анасынан осындай сөздерді естиді. Сондай-ақ, балмұздақ жегенде, тоңазытқыштан салқын сусын ішкенде содан күдіктене бастайтын және суықтың себебін осыдан көретін аналар да бар. Ата-аналардың көпшілігі «суық тиді» сөзіне барлық мүмкін ұғымдарды біріктіреді: жөтел, мұрыннан су ағу және жоғары температура. Балаға салқын тиюі мүмкін деп қорыққан аналар мен әкелер оны орап бастайды, бөлмені үнемі желдетіп отырудан бас тартады, балаға қабаттап бірнеше жылы киім кигізеді. Алайда, іс жүзінде мұндай әрекеттер баланы салқын тию және ауырып қалу қаупінен құтқара алмайды. Мұның себебін түсіндірейік. Ал оның себебі көбінесе баланың салқын тағам жеп қойғанында немесе көшеде жеңіл киініп жүгіргенінде емес, вирустарда: тұмау вирустары, парагриппа, аденовирустар және риновирустар. Мұндай вирустар ағзаға еніп, тұмау жағдайын тудырады. Ал аналар мен әкелердің өздері осы вирустарды таратады, олар кейде ауру кезінде ауру белгілерін байқамайды және жеңіл түрде өтуі мүмкін, себебі көптеген адамдар аздаған мұрыннан су ағу немесе тамақтың жұтындырмауын аллергиялық көріністермен шатастырады. Осылайша, аналар мен әкелер өздері байқамай өз балалары үшін қауіп көзі болады, әсіресе бұл бастауыш және мектеп жасына дейінгі балалар үшін қатерлі, өйткені бұл жаста, 2 жастан 6 жасқа дейін балаларда вирусқа қарсы иммунитет жеткіліксіз жетілмегендіктен вирустық ауруларды тез жұқтырады. Және бала ағзасының жалпы жағдайы да маңызды рөл атқарады. Егер бала жиі шамадан тыс шаршаса, жүйке қозуы мен шамадан тыс жүктемені сезінсе, тамақпен бірге қажетті пайдалы дәрумендердің жеткілікті мөлшерін қабылдамаса, тоңса немесе керісінше ыстықтайтын болса, осы факторлардың барлығы әлі қатаймаған бала ағзасына кері әсерін тигізеді, осылайша вирустық инфекцияны жұқтыру қаупін арттырады. Осылайша, суық сусын ішу немесе жеңіл киіммен жүгіру әрдайым аурудың негізгі себебі бола бермейді. Салқын тигеннен науқастануды қоздыратын көптеген факторлар бар, олардың арасында «балаға дұрыс қарамау» деген түсінік балаға суық тиіп ауруының негізгі себебі емес. Көбінесе аналар ЖРА мен ЖРВИ-дан қорқып, балаларын орап бастайды, дегенмен мұндай жағдайларда ең бастысы не істеу керек – баланы шынықтыруды бастау. Ересектер аллергия деп қателесетін салқын тиюдің әлсіз белгілері болса да, отбасы мүшесінің инфекцияның ықтимал тасымалдаушысы екенін әрқашан түсіне бермейді және оны балалардан оқшаулауға тырыспайды. Сайып келгенде, бір-бірінен жұқтырып, бүкіл отбасы ауыра бастайды. Ал жеңіл суық тию елеулі салдарға: бронхит, пневмония, гайморит, отитке әкеп соғады. Емделмеген суық тию бронх демікпесі, ревматизм, жүрек ауруы және т.б. сияқты ремиссиядағы созылмалы аурулардың асқынуын тудырған қаншама жағдайлар тіркелді. Зерттеушілер дәлелдегендей, вирусты барлық адамдар жұқтырмайды. Жер шарында 5-тен 11% дейін вирустық аурулармен мүлде ауырмайтын адамдар бар. Бірақ бұл негізінен дені сау, шыныққан адамдар, олар таза ауада көп уақыт өткізеді, ұдайы негізде дене жаттығуларымен шұғылданады, дұрыс тамақтану мен салауатты өмір салтын ұстанады. Бірақ балалық шақта, өкінішке орай, аналардың аурудың алдын алуға бағытталған кез келген әрекеті әрқашан көмектесе бермейді. Егер бала ауырып қалса... Егер бала мазасыздана бастаса, ең алдымен анасы баланың дене қызуын тексеруі керек. Біз бәріміз білеміз: егер температура 37 градустан жоғары көтерілсе, бұл денеде стресс болғанының алғашқы белгісі, ол осылайша вирустық шабуылға жауап береді. Балалар дәрігерін шақыру қажет. Өкінішке орай, көптеген аналар, баланың температурасының жоғарылағаны үшін үрейге түсіп, дәрігерді күтпей балаға амидопирин, анальгин немесе басқа қызу түсіретін дәрілер бере бастайды. Ал, егер температура 39 градустан жоғары көтерілсе, онда барлық мүмкін құралдар пайдаланылады: үйдегі дәрі-дәрмек шкафында бар қызу түсіретін, вирусқа қарсы препараттар және антибиотиктерді ретсіз қолданады. Өздеріңіз білетіндей, мұндай жағдайларда ересектер ықтимал асқынулар туралы ойламайды, олар баланың денен қызуының көтерелуінен қорқады. Аналар мен әкелерде жоғары температура – бұл қауіпті және нашар ауру белгісі деген қате ұғым бар. Бірақ дене температурасының жоғарылауынан қатты қорқу керек пе? Дененің жоғары температурасы – бұл ағзаның қорғануының бір түрі, қорғаныс реакциясы. Өйткені, вирустар мен бактериялар жоғары температураға, тіпті оның шамалы жоғарылауына да төтеп бере алмайды. Дене қызуы көтерілгенде адам ағзасы вирустардан қорғайтын ақуыз – интерферон бөле бастайды, бұл балалар ағзасына вирустар мен тұмауға ұқсас жағдайды жеңуге көмектеседі. Өйткені, жоғары температураның себебі вирустар. Ал аналар температураны тезірек төмендетуге тырысып, балаға кездейсоқ ыстық түсіретін дәрілер бере бастағанда, интерферон түзілісі айтарлықтай төмендейді. Осылайша, аналар мен әкелер, дәрігердің кеңесінсіз, жағдайды нашарлатып, вирусқа қарсы әсерді әлсіретеді. Тіпті шағын дозаларды ескере отырып, дәрі-дәрмектерді ретсіз қабылдау асқынулар мен денсаулыққа байланысты проблемаларға әкелуі мүмкін. Мысалы, қызу түсіретін дәрі ретінде ацетилсалицил қышқылын аз мөлшерде де қабылдау балада қабынуды, асқазан-ішек жолдарының шырышты қабық проблемаларын тудыруы мүмкін, тіпті мұрыннан қан кетуді тудырады. Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулер аспирин қабылдаудың көптеген жағымсыз факторларының бар екендігін дәлелдейді және адамдарды оны қолдануды шектеуге шақырады. Осылайша, барлық ата-аналарға күзде вирустық инфекциялармен ауырған кезде дене қызуының көтерілетінін еске саламыз – бұл қауіптің белгісі емес, кейде, керісінше, пайда болған тұмау вирусында балалар ағзасының белсенді күресінің белгісі. Егер нәрестеде вирустық инфекция жеңіл түрде жүрсе, температура 2–3 күн ішінде өздігінен нормаға келеді. Және егер жоғары температура 2–3 күн болса, бұл бактериялық инфекцияның қосылуының айқын белгісі. Тек осындай жағдайларда ғана бактерияға қарсы дәрілерді, яғни антибиотик қабылдау қажеттілігі туындайды. Бірақ дене қызуы көтерілген бірінші күні оның пайдасы жоқ, өйткені бактерияға қарсы агенттер вирустарға мүлде әсер етпейді. Бала ағзасын шынықтырыңыз Балалардағы суық тиюді дер кезінде қатайту арқылы балалардың ағзасын кез келген жағымсыз реакцияларға дағдыландыру арқылы айтарлықтай азайтуға болады. Бірақ сонымен бірге нағыз сауықтыру шынықтыру шараларының жүйелілігімен ғана нәтижелі болмақ. Нәтижесінде вирустық аурулардың өтуі жеңіл және сирек болады, ал ең жақсы жағдайда – бала ЖРВИ-мен сирек ауыратын болады – жылына 1–2 рет. Шынықтырудың негізгі мәні – бір типті, бірақ тұрақты салқынмен шынықтыру нәтижесінде иммунитеттің қорғаныс реакциясы пайда болады. Осылайша ЖРВИ мен ЖРА-ға төзімділік шыңдалады. Шынығу ағзаның басқа функцияларына да жақсы әсер етеді – баланың тәбеті жақсы болады, ол күш алып, белсенді түрде өседі, оның ақыл-ойы да, физикалық жұмыс қабілеті де жоғары болады, баланың көңіл-күйі көтеріңкі, үнемі жалпы жағдайы салауатты болады. Бірақ әрқашан есте сақтаңыз: шынықтырудың әсері ұзақ емес және ұзаққа созылмайды, әсіресе мектепке дейінгі жаста, іс жүзінде бір аптадан аспайды. Сондықтан сауықтыру әсерін барынша арттыру үшін баланы тұрақты негізде шынықтыру керек. Бірақ бұл жағдайда үлкен әсерге қол жеткізу үшін шынықтыру процедураларын мүлде қиындатпау керек, себебі бұл қайталанатын аурулардың пайда болуына және қайта өршуіне әкелуі мүмкін. Шынықтырудың негізгі ережелері 1. Шынықтыруды баланың дені сау болған жағдайда ғана жүргізіңіз. Баланы шынықтыруды жылдың кез келген уақытында бастауға болады. 2. Шынықтыру емшараларын үзбеңіз. Егер суық сумен шынығу факторы баланы үнемі тонуста ұстайтын болса, бұл ағзадағы қан тамырларының ауаның, судың төмен температурасының әсеріне жылдам реакциясын дамытады. Егер шынықтыру ретсіз түрде, анда-санда жүргізілсе, мұндай жеңіл қараушылық ағзаның төзімділігін азайтады және керісінше нәтижеге әкеледі. 3. Шынықтыруды біртіндеп бастаңыз. Мысалы, бірінші күннен бастап, тіпті жаз уақыты болса да, балаға басынан аяғына дейін бір шелек суық су құюға болмайды. Немесе баланы жаңбыр мен суық желде жеңіл киіммен серуенге шығармайды. Бұл кері әсерге және ананың бала үшін қорқуына әкеледі. Шынықтыруды алдымен аяқты біртіндеп салқын суға салып баланың бойы үйретіңіз, содан кейін ғана күрделі әдістерге көшесіз. 4. Баланың жеке ерекшеліктерін ескеріңіз. Барлығына сәйкес келетін нәрсе сіздің балаңызға да сәйкес келмеуі мүмкін. Мысалы, жиі қозғыш балалар суық суға жағымсыз әсер етеді. Бұл жағдайда шынығудың жеңілдетілген нұсқасын таңдаңыз. 5. Баланың шынығу реакциясын бақылаңыз. Егер баланың сүрту немесе су құю кезінде дірілдеп, өзін нашар сезінсе, терісі бүртіктеніп кеткенін байқасаңыз, онда, бала әлі бұндай температураға бейімделмеген. Алдымен судың температурасын жоғарылатыңыз, сонда ол жағымсыз эмоцияларды тудырмайды. Өйткені, ең бастысы, шынықтыру балаға стрессті емес, рахат сезімін беруі керек. 7. Егер балада салқыин тию белгілерін немесе сұйық нәжісті байқаған болсаңыз, шынықтыруды дереу тоқтату керек. 8. Шынықтыруды бастағанда, ең алдымен, тұрмыстық жағдайдың жақсы болуына көңіл бөліңіз, отбасында жайлылық пен психологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етіңіз. Бала жеткілікті ұйықтауы және дұрыс тамақтануы керек. Сондай-ақ бөлмені күніне кем дегенде 4–5 рет желдетуді ұмытпаңыз, ұзақтығы 10–15 минут. 9. Таза ауада үнемі серуендеу туралы ұмытпаңыз. Кіші және мектеп жасына дейінгі балаларды жылы мезгілде күніне кемінде 2 рет 2 сағат серуенге шығару қажет. 3-жастан бастап шаңғымен сырғанау, коньки тебу, скутер, велосипед тебу иммунитетке оң әсер етеді. Жазда суда көбірек ойнау, шөпте, құмда жалаңаяқ жүру пайдалы. Баланың киімі оның қимыл-қозғалысына кедергі келтіретіндей тар және денесін қыспайтын болуы керек. Шынықтыру әдістері Ауа ваннасы. Оларды жазда таза ауада, ал қыста бөлмеде өткізуге болады. Таңертеңгі уақытта өткізген дұрыс, ерте жастан бастап, 1 минуттан бастап күніне 2–3 рет, уақытты біртіндеп 15 минутқа дейін көбейтіп, бөлме температурасын +16 градусқа дейін төмендеткен дұрыс. Күн сәулесімен шынықтыру. Ағаштардың көлеңкесінде, жел мен қатты ыстық болмаған кезде, +22 градустан төмен емес ауа температурасында жүргізу ыңғайлы. Балаларды кішкентай кезінен бастап тек іш киіммен күнге күюге үйретіңіз, бастау үшін 3-тен 10 минутқа дейін, ұзақтығын бірте-бірте ұлғайтыңыз: 7–10 күн ішінде ұзақтығын 20–25 минутқа дейін жеткізіңіз. Күн сәулесімен шынықтыруды жылы жерде күннің бірінші жартысында жүргізіңіз: таңғы 9-дан түске дейін. +30 градус және одан жоғары температура кезінде мұндай шынықтыруды жасамаңыз: балаға күн өту қаупін тудырасыз, бұл науқастануға әкелуі мүмкін. Ылғалды сүрту. Салқын суға малынған сүлгімен немесе таза фланель қиығымен күніне 1–2 рет жасауға болады. Қолдың саусақтарынан иыққа дейін сүртуді бастаңыз, содан кейін тән қызарғанша аяқты, кеудені, ішті және арқаны сүртіңіз. Судың температурасын бақылаңыз. Кіші жаста – +32 градус, мектепке дейінгі жаста – +30 градус. Бір-екі күннен кейін судың температурасын біртіндеп төмендетіңіз, осылайша жазда +18 градусқа дейін және қыста +22 градусқа жеткізіңіз. Ауыз-жұтқыншақтың қатаюы. Ауызды және тамақты шаюды жүргізіңіз. Осыған байланысты кез келген шөпті егер баланың шөптерге аллергиясы болмаса, бірге қолдануға болады. Шаюды күніне кем дегенде 3–4 рет жүргізіңіз, содан кейін балабақшаға баруға болады. Бастапқыда жылы ерітіндімен шайыңыз, содан кейін апта сайын ерітіндінің салқындығын біртіндеп 1 градусқа төмендетіңіз. Аяқ ваннасы. Баланың аяғын алдымен 20-30 секунд жылы суға, +32, +34 градус температурадағы суға салыңыз. Содан кейін апта сайын судың температурасын біртіндеп 1 градусқа төмендетіңіз, нәтижесінде оны +10 градус деңгейіне дейін жеткізесіз. Сондай-ақ, суық және жылы суды 3–6 рет ауыстырып отыру пайдалы. Баланың аяғын жуғаннан кейін қызарғанша сүртіңіз. Жалпы су құйыну. Су құюды ерте жастан, сөзбе-сөз 9–10 айдан бастап бастауға болады, бұл ретте баланың басына құймаңыз, сәби тұрып тұруы немесе отыруы керек. Судың температурасын бақылаңыз. Бір жасқа дейін судың температурасы +36 градустан кем болмауы керек, 1–3 жастан бастап – +34 градус, 3 жастан жоғары +33 градус. Температураны біртіндеп аптасына 1 градусқа төмендетіңіз, соңында қыста +28 градусқа және ал жазда +22 градусқа дейін жеткізіңіз. Ұзақтығын 1,5 минуттан асырмаңыз. Содан кейін баланың денесін қызарғанша сүлгімен ысқылауды ұмытпаңыз. Душ қабылдау. 1,5 жастан кейінгі балалар үшін мүмкін. Дұрысы таңертеңгі уақытта 30–90 секунд, су температурасы +34 градус шамасында болуы керек, қыста температураны +28 градусқа дейін, ал жазда +22 градусқа төмендетіңіз. Монша. Баланы 2–3 жастан бастап алып кіруге болады, жеңіл қыздырылған моншаға 2–3 минутқа кіріп, төменгі сөреде отырыңыз. Балаға жүннен жасалған қалпақ кигізуді ұмытпаңыз. Әрі қарай, булау бөлмесіне үш рет кіруге болады. Әрбір кіргеннен кейін душ астында салқындатып алу керек. Моншаға барғаннан кейін балаңызға аз мөлшерде жидек сусыны немесе шөп шайын беріңіз. Бірақ есіңізде болсын: егер балада созылмалы және туа біткен аурулары болса, моншаға баруды шектеген жөн. Жүзу. Жүзу – шынығудың тиімді және кең таралған түрі. Судың, ауаның, температурасның және баланың қозғалыс белсенділігінің пайдалы үйлесімі. Сәбидің өмірінің алғашқы айларынан бастап енгізуге болады, бірақ сауатты жаттықтырушының қатаң бақылауымен. Емдік дене шынықтыру және массаж. Сондай-ақ шынықтырудың өте тиімді түрлері, бірақ оны тек білікті мамандар жүргізуі керек. Осылайша, шынықтыру балалардың көпшілігіне пайдалы, бірақ ата-аналар міндетті түрде өздері бекітілген педиатр-дәрігерге жүгінуі керек, маман баланың денсаулығына сәйкес шынығу жүктемелерін арттырудың реттілігін анықтап береді. |
2026-10-05 12:44:35 |
Скачать |
«Сборник дидактических игр для развития речи детей 3 лет»Воспитатель средней группы «Ерке-ай» Рыскулова Г.М. поделилась своим опытом по сборнику дидактических игр, направленных на развитие речи детей 3 лет. |
2025-12-12 09:01:11 |
Скачать Смотреть |
«Будущее образования: честный гражданин – профессиональный специалист».Әр баланың бойында болашақ кәсіби жолына өз ықыласы, қызығушылығы бар. Біздің міндет – сол қызығушылықты қолдап, оларды өзіне сенімді, жауапкершілігі жоғары тұлға етіп тәрбиелеу. |
2025-12-11 16:20:53 |
Скачать Смотреть |
Орта – үшінші педагог Қазіргі білім беру жүйесінде дамытуға бағытталған пәндік-кеңістіктік ортаға ерекше көңіл бөлінеді. Себебі бұл орынды «үшінші педагог» деп атау тегін емес – орта тәрбиеші мен ата-анадан кейін баланың дамуына зор ықпал етеді.Мейіріммен және ойланып жасалған орта балаларға дүниені танып білуге, бастамашыл болуға, тәжірибе жасауға, ынтымақтаса жұмыс істеуге және өз бетімен әрекет етуге мүмкіндік береді. Біздің балабақшада топ бөлмелерін, орталықтар мен ойын алаңдарын безендіруге және мазмұндық тұрғыда толықтыруға үлкен мән беріледі. Ортадағы әрбір элемент белгілі бір педагогикалық қызмет атқарады: • баланың қызығушылығы мен шығармашылық ойлауын дамытады; • тілдік және коммуникативтік дағдыларын қалыптастырады; • қимыл белсенділігі мен эмоционалдық жайлылығын қамтамасыз етеді; • жылылық, сенім және қауіпсіздік атмосферасын қалыптастырады. Біз үшін орта балалармен бірге «өмір сүріп», бірге дамып, олардың қызығушылығы мен идеяларын бейнелеп отыруы маңызды. |
2025-10-15 17:06:59 |
Скачать |
Семинар-практикумМектеп жасындағы кіші топ балаларының ұсақ маторикасын дамыту |
2025-02-27 15:47:50 |
Скачать Смотреть |
Мектеп жасына дейінгі балаларға арналған релаксация жинағыЖаттығулар арқылы балалардың зейінділікке және шыдамдылыққа үйрету |
2025-02-26 10:02:45 |
Скачать Смотреть |
Мектеп жасына дейінгі балалармен серуен картотекасы жинағыСеренді бақылау |
2025-02-26 09:58:54 |
Скачать Смотреть |
Кинезиологиялық жаттығуларЖинақ |
2025-02-26 09:56:58 |
Скачать Смотреть |
Қызықты ойындар топтамасыОйындар арқылы балалардың тілі дамыту |
2025-02-26 09:54:55 |
Скачать Смотреть |
Санамақтар жинағыБалалардың тілін дамытуда санамақтардың маңызы |
2025-02-26 09:51:04 |
Скачать Смотреть |
Дидактикалық ойындарОйындар топтамасы |
2025-02-26 09:49:21 |
Скачать Смотреть |
Дидактикалық ойындар жинағыБалалардың дағдыларын алыптастыру бойынша дидактикалық ойындар |
2025-02-26 09:45:39 |
Скачать Смотреть |
